NOWY KWARTALNIK O ENERGII, GOSPODARCE I NOWYCH TECHNOLOGIACH polish energy brief

Stan wojenny A.D. 2011 - Jarosław Talarowski

Opinie i komentarze 9 października 2011, 21:00
<p style="text-align: justify;"><a href="http://www.jagiellonski.pl/wp-content/uploads/2011/06/Jarosław-Talarowski-small.jpg"><img class="alignleft size-medium wp-image-702" title="Jarosław Talarowski small" src="http://www.jagiellonski.pl/wp-content/uploads/2011/06/Jarosław-Talarowski-small-228x300.jpg" alt="" width="228" height="300" /></a>„Korzystając z prawa do inicjatywy ustawodawczej, prezydent Bronisław Komorowski skierował w piątek 10 czerwca do Marszałka Sejmu RP projekt ustawy o zmianie ustawy o stanie wojennym oraz kompetencjach Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych i zasadach jego podległości konstytucyjnym organom Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw.”</p> <p style="text-align: justify;">Ten lakoniczny komunikat umieszczono się w dniu 13 czerwca 2011 r. na oficjalnej stronie głowy państwa. Opatrzono go krótkim, trzy akapitowym komentarzem, w który zaprezentowano cel, dla którego projekt jest przedkładany Sejmowi oraz wskazano, iż „ujęte w projekcie rozwiązania wkomponowują się w przygotowywany przez Radę Ministrów <em>Rządowy Program Ochrony Cyberprzestrzeni Rzeczypospolitej Polskiej na lata 2011-2016</em>, stanowiąc jego ważne uzupełnienie.”.</p> <p style="text-align: justify;">Z legislacyjnego punktu widzenia projektowana ustawa jest aktem niezwykle zwięzłym, składa się, bowiem z 4 jednostek redakcyjnych, w tym z 3 artykułów merytorycznych. Jednak nie ilość a rodzaj i zakres proponowanych zmian, zawartych w tym krótkim projekcie, nadają mu szczególnej wagi.</p> <p style="text-align: justify;">Projekt dokonuje bowiem zmian nie tylko w ustawie z dnia 29 sierpnia 2002 r. o stanie wojennym oraz o kompetencjach Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych i zasadach jego podległości konstytucyjnym organom Rzeczypospolitej Polskiej, ale także w ustawie z dnia 21 czerwca 2002 r. o stanie wyjątkowym oraz ustawie z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej. Zmiany te, dotyczą zatem ustaw szczególnych, normujących zasady funkcjonowania państwa, jego organów oraz praw i wolności człowieka i obywatela w sytuacjach szczególnych zagrożeń, o których mowa w rozdziale XI Konstytucji, określanych mianem stanów nadzwyczajnych</p> <p style="text-align: justify;">Z treści uzasadnienia do projektu wynika, iż „Zasadniczym celem zmian ujętych w projektowanej ustawie jest uwzględnienie zagrożeń wynikających z działań i zdarzeń w cyberprzestrzeni, jako okoliczności spełniającej normatywną treść przesłanek wprowadzenia jednego ze stanów nadzwyczajnych, o których mowa w art. 229, 230 i 232 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.”. Ponadto „Istota zmian ujętych w projektowanej ustawie polega na rozwinięciu niektórych pojęć, traktowanych przez Konstytucję, jako przesłanki wprowadzenia stanu wojennego, stanu wyjątkowego i stanu klęski żywiołowej, w dostosowaniu do pojawiających się zagrożeń w obszarze cyberprzestrzeni, mogących mieć bezpośrednie odniesienie do sfery bezpieczeństwa narodowego.”.</p> <p style="text-align: justify;">Prześledźmy, zatem treść proponowanych zmiany w odniesieniu do każdej z ww. ustaw.</p> <p style="text-align: justify;">Ustawa o stanie wojennym oraz o kompetencjach Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych i zasadach jego podległości konstytucyjnym organom Rzeczypospolitej Polskiej:</p> <p style="text-align: justify;">Projekt w swym art. 1 redefiniuje, poprzez zmianę treści art. 2 ust 1 nowelizowanej ustawy, przesłankę wprowadzenia stanu wojennego. W proponowanym brzmieniu:</p> <p style="text-align: justify;">Art. 1 […] „1. W razie zewnętrznego zagrożenia państwa, zbrojnej napaści na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub gdy z umowy międzynarodowej wynika zobowiązanie do wspólnej obrony przeciwko agresji, Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej może, na wniosek Rady Ministrów, wprowadzić stan wojenny na części albo na całym terytorium państwa.”, brak jest bowiem zwrotu „w tym spowodowanego działaniami terrorystycznymi” obecnego w aktualnie obowiązującej ustawie.</p> <p style="text-align: justify;">Ponadto art. 1 projektowanej ustawy wprowadza pojęcia „zewnętrzne zagrożenie państwa” oraz „cyberprzestrzeń”. Zmiany wydają się więc nieznaczne i, jak wynika z treści uzasadnienia, porządkują i precyzują dotychczasowe ogólne zapisy. I tu pojawiają się wątpliwości. O ile w obowiązującym stanie prawnym jedną z przesłanek wprowadzenia stanu wojennego jest zewnętrzne zagrożenie państwa, w tym spowodowane działaniami terrorystycznymi, to po nowelizacji w proponowanym kształcie przesłanką wprowadzenia stanu wojennego, w przypadku zewnętrznego zagrożenia państwa, będą:</p> <p style="text-align: justify;">„1a. […] celowe działania, w tym o charakterze terrorystycznym, godzące w niepodległość, niepodzielność terytorium lub w ważny interes gospodarczy Rzeczypospolitej Polskiej, a także zmierzające do uniemożliwienia lub zakłócenia wykonywania przez organy państwowe ich funkcji, podejmowane przez zewnętrzne w stosunku do niej podmioty, na lądzie, wodzie, w przestrzeni powietrznej, przestrzeni kosmicznej lub cyberprzestrzeni.</p> <p style="text-align: justify;">Ustawa o stanie wyjątkowym</p> <p style="text-align: justify;">Projekt w swym art. 2 redefiniuje przesłankę wprowadzenia stanu wyjątkowego. W proponowanym brzmieniu:</p> <p style="text-align: justify;">„1. W sytuacji szczególnego zagrożenia konstytucyjnego ustroju państwa, bezpieczeństwa obywateli lub porządku publicznego, w tym spowodowanego działaniami o charakterze terrorystycznym lub działaniami w cyberprzestrzeni, które nie może być usunięte poprzez użycie zwykłych środków konstytucyjnych, Rada Ministrów może podjąć uchwałę o skierowaniu do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej wniosku o wprowadzenie stanu wyjątkowego.” również brak jest zwrotu „w tym spowodowanego działaniami terrorystycznymi” obecnego w aktualnie obowiązującej ustawie. Jako przesłankę wskazuje się działania o charakterze terrorystycznym lub działania w cyberprzestrzeni.</p> <p style="text-align: justify;">Ustawa o stanie klęski żywiołowej</p> <p style="text-align: justify;">Projektowana ustawa w swym art. 3 poszerza katalog zdarzeń, które mogą wywoływać katastrofę naturalną lub awarię techniczną wskazując ich źródło w cyberprzestrzeni:</p> <p style="text-align: justify;">„2. Katastrofę naturalną lub awarię techniczną mogą wywołać również zdarzenia w cyberprzestrzeni oraz działania o charakterze terrorystycznym.”.</p> <p style="text-align: justify;">Proponowane rozwiązania dokonują „rozwinięcia” użytych w ustawach o regulujących stany nadzwyczajne pojęć jednak przy użyciu jednak zwrotów niedookreślonych. O ile, bowiem pojęcie „cyberprzestrzeń” to pojęcie definiowane przez przepisy prawa, jako „przestrzeń przetwarzania i wymiany informacji tworzoną przez systemy teleinformatyczne, określone w art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. Nr 64, poz. 565, z późn. zm.) wraz z powiązaniami pomiędzy nimi oraz relacjami z użytkownikami.”, to pojęcia: „celowe działania o charakterze terrorystycznym”, „działania w cyberprzestrzeni”, „zdarzenia w cyberprzestrzeni” pozostają niezdefiniowane i rodzić mogą szereg wątpliwości interpretacyjnych.</p> <p style="text-align: justify;">Stany nadzwyczajne są bowiem reakcją państwa na zagrożenia, które nie mogą zostać usunięte poprzez użycie zwykłych środków konstytucyjnych i skutkują wprowadzeniem wyjątkowych regulacji prawnych przy jednoczesnym zawieszeniu wskazanych postanowień konstytucji m. in. przez:</p> <p style="text-align: justify;">1. przyznanie nadzwyczaj szerokich kompetencje wyłącznie władzy wykonawczej (Prezydenta, Rady Ministrów, Prezesa Rady Ministrów, poszczególnych ministrów, i wojewodów);</p> <p style="text-align: justify;">2. wprowadzeniu szeregu ograniczeń wolności i praw człowieka i obywatela w czasie ich trwania;</p> <p style="text-align: justify;">3. zmiany w strukturze i zasadach funkcjonowania organów państwowych (komisarze rządowi, zarządcy komisaryczni,) wraz ze zmianami w systemie stanowienia prawa (natychmiastowa wykonalność decyzji wydanych przez organy władzy publicznej).</p> <p style="text-align: justify;">Tak znaczny zakres zmian w dziedzinach fundamentalnych z punktu widzenia państwa i obywatela wymaga zatem szczególnego i jak najbardziej precyzyjnego zdefiniowania użytych pojęć określających przesłanki dla których stan nadzwyczajny jest wprowadzany.</p> <p style="text-align: justify;">Zastąpienie niezdefiniowanego zwrotu „działania terrorystyczne”, (choć dającego podstawę do stwierdzenia, iż są to działania podejmowane w niżej wskazanych, szczególnych celach), enumeratywnym wyliczeniem dóbr, w które godzą „celowe działania, w tym o charakterze terrorystycznym” lub „ działania w cyberprzestrzeni’ bądź „zdarzenia w cyberprzestrzeni” w żadnej mierze nie przybliżają nas do zrozumienia zakresu i potrzeby proponowanych rozwiązań legislacyjnych.</p> <p style="text-align: justify;">Pojęcia te wymagają zdefiniowania m.in. z uwagi na treść art.1 Decyzji Ramowej Rady Unii Europejskiej z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie zwalczania terroryzmu definiujące pojęcie „przestępstwa terrorystycznego” jako:</p> <p style="text-align: justify;">„[…] przestępstwa, które ze względu na swój charakter i kontekst mogą wyrządzić poważne szkody krajowi lub organizacji międzynarodowej, gdy zostają popełnione w celu:</p> <p style="text-align: justify;">— poważnego zastraszenia ludności, lub</p> <p style="text-align: justify;">— bezprawnego zmuszenia rządu lub organizacji międzynarodowej do podjęcia lub zaniechania działania, lub</p> <p style="text-align: justify;">— poważnej destabilizacji lub zniszczenia podstawowych politycznych, konstytucyjnych, gospodarczych lub społecznych struktur kraju lub organizacji międzynarodowej,</p> <p style="text-align: justify;">są uważane za przestępstwa terrorystyczne:</p> <p style="text-align: justify;">a) ataki na życie ludzkie, które mogą powodować śmierć;</p> <p style="text-align: justify;">b) ataki na integralność cielesną osoby;</p> <p style="text-align: justify;">c) porwania lub branie zakładników;</p> <p style="text-align: justify;">d) spowodowanie rozległych zniszczeń obiektów rządowych lub obiektów użyteczności publicznej, systemu transportowego, infrastruktury, włącznie ze zniszczeniem systemu informacyjnego, stałych platform umieszczonych na szelfie kontynentalnym, miejsca publicznego lub mienia prywatnego, mogące zagrozić życiu ludzkiemu lub mogące spowodować poważne straty gospodarcze;</p> <p style="text-align: justify;">e) zajęcie statku powietrznego, statku lub innego środka transportu publicznego lub towarowego;</p> <p style="text-align: justify;">f) wytwarzanie, posiadanie, nabywanie, przewożenie, dostarczanie lub używanie broni, materiałów wybuchowych lub jądrowych, broni biologicznej lub chemicznej, jak również badania i rozwój broni biologicznej i chemicznej;</p> <p style="text-align: justify;">g) uwalnianie substancji niebezpiecznych lub powodowanie pożarów, powodzi lub wybuchów, których rezultatem jest zagrożenie życia ludzkiego;</p> <p style="text-align: justify;">h) zakłócenia lub przerwy w dostawach wody, energii elektrycznej lub wszelkich innych podstawowych zasobów naturalnych, których rezultatem jest zagrożenie życia ludzkiego;</p> <p style="text-align: justify;">i) grożenie popełnieniem czynów wymienionych w lit. a)-h).</p> <p style="text-align: justify;">Definicja zawarta w polskim kodeksie karnym w art. 115 § 20 wydaje się niewystarczająca i rodzi wątpliwości interpretacyjne. Definiowanie tego zagadnienia w kodeksie przez wskazanie wyłącznie celu działania (tożsamego z celami decyzji ramowej) bez wskazania choćby otwartego katalogu przestępstw nie rozwiązuje zaistniałego problemu, zwłaszcza przez brak zdefiniowania przestępstw tożsamych z art. 1 lit d, decyzji ramowej (nawet bez oceny zakresu znaczeniowego użytego w niej zwrotu „zniszczenie”).</p> <p style="text-align: justify;">Pamiętać bowiem należy, iż brak precyzji w tej kwestii rodzić może skutki, które w chwili obecnej nie są możliwe do przewidzenia. Globalizacja wraz z możliwością swobodnego przepływu osób, usług, towarów i informacji rodzi wiele zagrożeń dla każdego z państw jednak nie może mimo swej wszechobecnej formy być ona źródłem nadużyć przez nadinterpretację stanowionych praw. Społeczność międzynarodowa wypracowała w tym zakresie szereg postanowień warunkujących możliwość wprowadzania tak szczególnych rozwiązań jak stany nadzwyczajne jednak, co zaskakujące, tylko w sytuacji gdy wyjątkowe niebezpieczeństwo publiczne zagraża istnieniu narodu lub w przypadku wojny lub innego niebezpieczeństwa publicznego zagrażającego życiu narodu.</p> <p style="text-align: justify;">Wprowadzanie, zatem przepisów umożliwiających swobodne kształtowanie sytuacji samego państwa jak i ingerowanie w prawa jego obywateli przy pomocy norm o tak wysokim stopniu ogólności budzi zdziwienie. Zwłaszcza, gdy wprowadza je pokolenie dotknięte represjami stanu wojennego z 13 grudnia 1981 r.</p> <p style="text-align: justify;">W dniu 18 sierpnia 2011 r. projekt prezydencki zyskał uznanie w oczach komisji sejmowych mimo, iż z opinii prawnej Biura Analiz Sejmowych płynie jednoznaczna konkluzja, że istnieje „wątpliwość co do potrzeby i kształtu proponowanej nowelizacji wymienionych ustaw.”</p> <p style="text-align: justify;">Wobec powyższego „dyktatu demokracji” pozostaje tylko cytat z klasyka:</p> <p style="text-align: justify;">„Pamiętaj, że wartość ma nie to, co ty mówisz, ale to jak się to odbija w mózgu słuchającego.” – Józef Piłsudski</p> <p style="text-align: justify;"><em>Pierwotnie tekst ukazał się w "Gazecie Finansowej", nr 39/2011.</em></p>
Projekt i wykonanie: Sebastian Safian
Używamy cookies w celach funkcjonalnych, aby ułatwić użytkownikom korzystanie z witryny oraz w celu tworzenia anonimowych statystyk serwisu. Jeżeli nie blokujesz plików cookies, to zgadzasz się na ich używanie oraz zapisanie w pamięci urządzenia.
Polityka Prywatności   
OK