Opinie i komentarze

Raje podatkowe – optymalizacja kosztów czy oszustwo fiskalne - Agnieszka Maria Popko

6 sierpnia 2011, 21:47 /
Raje podatkowe – optymalizacja kosztów czy oszustwo fiskalne - Agnieszka Maria Popko
< a href="http://www.jagiellonski.pl/wp-content/uploads/2011/06/Agnieszka-Maria-Popko.jpg"><img class="alignleft size-medium wp-image-776" title="Agnieszka Maria Popko" src="http://www.jagiellonski.pl/wp-content/uploads/2011/06/Agnieszka-Maria-Popko-241x300.jpg" alt="" width="241" height="300" /></a> <p style="text-align: justify;">Optymalizacja opodatkowania zawsze wzbudzała szereg kontrowersji wśród osób zajmujących się tym zagadnieniem. Można zaryzykować stwierdzenie, iż środowisko trudniące się tą problematyką zajmuje dwa skrajne stanowiska w sprawie optymalizacji opodatkowania przez międzynarodowe przedsiębiorstwa.  Część osób uważa optymalizację opodatkowania za nielegalną formę ucieczki przed obowiązkiem podatkowym i co za tym idzie – odpływu kapitału oraz zmniejszania dochodów budżetowych państw nie stosujących szkodliwej konkurencji podatkowej. Z drugiej strony są osoby, które uważają, że wykorzystywanie możliwości redukcji opodatkowania zgodnie z prawem nie jest niczym złym i powinno być traktowane jako impuls do ożywienia gospodarczego.</p> <p style="text-align: justify;">Pojęcie raju podatkowego dzięki procesowi globalizacji powoli zatraca swój negatywny charakter, a co za tym idzie coraz powszechniejsza staje się praktyka wykorzystywania rajów podatkowych oraz następuje zacieranie się niekorzystnych poglądów na temat istnienia i działania tych państw. <strong></strong></p> <p style="text-align: justify;"><strong>Definicje zjawiska</strong> Pojęcie raju podatkowego jest bardzo trudne do zdefiniowana, gdyż problem ten wynika z konwencji, jaka została przyjęta do jego określenia. Ogólnie rzecz biorąc, za raj podatkowy przyjmuje się z reguły państwo, które ma korzystniejsze obciążenia podatkowe. Jeżeli dla rezydentów państwa A, państwo B ma korzystniejszy system podatkowy, to jednocześnie to samo państwo może być zupełnie nieatrakcyjne dla obywateli państwa C. W takim przypadku trudno jest jednoznacznie ocenić, czy państwo, o którym mowa można uznać jednoznacznie za raj podatkowy. Przykładem takiego państwa jest Luksemburg, który powszechnie uważany jest za raj podatkowy, pomimo faktu iż obciążenie podatkowe na jednego mieszkańca jest tam najwyższe w Europie. Ten przykład pozwala jednoznacznie stwierdzić, że względy podatkowe, choć nadal mają wpływ na wybór raju podatkowego, to nie odgrywają aż tak ważnej roli jako kryterium klasyfikacji. W tym momencie można wyróżnić dwie grupy definicji: tradycyjną (nawiązującą do pojęcia „raju podatkowego”) oraz szeroką (odwołującą się do pojęcia offshore financial center). Tradycyjna definicja przedstawia raj podatkowy jako kraj lub obszar, który pozwala osobom fizycznym i prawnym odnieść korzyści podatkowe w zakresie podatku dochodowego oraz spadkowego i jednocześnie – na uniknięcie obciążeń podatkowych we własnym kraju. Definicja ta wskazuje, że rajem podatkowym jest państwo posiadające szereg cech charakterystycznych, przy czym najważniejszą z nich jest ustawodawstwo, dające brak opodatkowania lub znacznie większe korzyści. Tego typu podejście do pojęcia jest uwarunkowane historycznie, gdyż pierwsze państwa będące rajami podatkowymi korzystały wyłącznie z preferencji podatkowych, które miały na celu przyciągnięcie zagranicznych inwestorów. Szeroka definicja raju podatkowego nie koncentruje się aż tak na kwestiach podatkowych, ale obejmuje również inne czynniki, które mają wpływ na jego wybór. Za raj podatkowy uważa się państwo lub terytorium zależne, posiadające następujące cechy: dogodny system podatkowy, posiadanie podpisanych korzystnych umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, brak kontroli dewizowej, stabilną politykę i gospodarkę, rozwiniętą infrastrukturę, rozwinięty system bankowy, ochronę tajemnicy bankowej, korzystny system prawny oraz swobodę w dostępie do kapitału. W tak złożonym przypadku trudno jest określić, czy dane państwo prowadzi szkodliwą konkurencję podatkową. Dlatego w tym miejscu należy odnieść się do dwóch metod definiowania pojęcia raju podatkowego. Pierwsza metoda polega na przyjęciu za raj podatkowy państwa, które nakłada podatki poniżej określonej stawki podatku. Natomiast posługując się drugą metodą, właściwe jest sporządzanie list państw, które uznane zostały za raje podatkowe. <strong></strong></p> <p style="text-align: justify;"><strong>Państwa czarne, szare i białe </strong>Zaletą stosowania pierwszej metody jest jej prostota oraz mniejsza możliwość popełnienia błędu przy ocenie, czy dane państwo jest rajem podatkowym. Jednakże określenie maksymalnej stawki podatkowej może okazać się bardzo problematyczne. Rozpiętość stawek podatkowych poniżej określonej wysokości podatku jest bardzo duża, co jest niewątpliwie wadą tej metody. Na przykład, dane państwo uznaje za raj podatkowy wszystkie te państwa, które nakładają podatki niższe niż 30 proc. W takim przypadku za raj podatkowy zostanie uznane państwo, które nakłada podatek według stawki 26-proc., jak i państwo nie nakładające żadnych podatków. Praktyka sporządzania list rajów podatkowych nie jest powszechna, ponieważ takie listy istnieją tylko w niektórych państwach, tj. w Australii, Wielkiej Brytanii, Belgii czy Kanadzie. Wadą tego rozwiązania jest fakt, iż umieszczenie państwa na liście może powodować negatywne skutki polityczne, gdyż w stosunku do takich państw będą miały zastosowanie normy ustawodawstw antykrajowych. W praktyce spotykane są trzy rodzaje list rajów podatkowych: czarne, białe i szare. Na czarne listy rajów podatkowych wpisywane są te kraje i terytoria, jakie uznawane są za kraje stosujące szkodliwą konkurencję podatkową przez państwo sporządzające taką listą. Białe listy obejmują te państwa, które rajami podatkowymi nie są. Natomiast szare listy grupują państwa na te, jakim status raju podatkowego może zostać przyznany w wyjątkowych okolicznościach. W przypadku Nowej Zelandii na szarej liście umieszczane są państwa, które mają obciążenie podatkowe zbliżone do nowozelandzkiego, więc charakter tej listy jest zbliżony do białej listy. W tym miejscu należy zadać sobie pytanie, jakie są powody korzystania z rajów podatkowych. Odpowiedź nie jest prosta, gdyż istnieje tyle powodów, co indywidualnych potrzeb podatnika. Można natomiast wyróżnić cztery podstawowe źródła, dla których podatnicy decydują się na korzystanie z rajów podatkowych: zróżnicowanie geograficzne dokonywanych inwestycji, inflacja, dążenie do zabezpieczenia kapitału oraz anonimowość prywatnej sfery finansowej. Dokonywanie inwestycji w wielu krajach może zmniejszać ryzyko wojny, kataklizmu, przewrotu politycznego czy załamania koniunktury. Inflacja w połączeniu z wysokim obciążeniem podatkowym jest bardzo niekorzystna, a nawet może spowodować stratę z inwestycji. W krajach wysoko rozwiniętych trudniej jest o wypracowanie wysokiego zysku, choćby ze względu na relatywnie niskie oprocentowanie lokat bankowych. Istotną rolę w stosunkach finansowych odgrywa anonimowość, gdyż większość środków pieniężnych na lokatach w rajach podatkowych pochodzi z działalności przestępczej, w tym z uchylania się od opodatkowania. <strong></strong></p> <p style="text-align: justify;"><strong>Globalny problem </strong>Płacenie podatków zawsze budziło niechęć ze strony społeczeństwa. Każdy podatnik ma prawo do takiego działania, w wyniku którego może minimalizować swoje obciążenia podatkowe. Unikanie opodatkowania oraz uchylanie się od opodatkowania są bardzo często mylonymi pojęciami ze względu na to, iż oba niosą ze sobą negatywne skojarzenia, iż zawsze wiążą się z redukcją zobowiązań podatkowych. Unikanie opodatkowania kojarzy się z działaniem bezprawnym, jednakże w rzeczywistości pojęcie to jest neutralne. Uchylanie się od opodatkowania zawsze jest traktowane jako przestępstwo. Definicja unikania opodatkowania jest szeroka i wiąże się ze zjawiskiem globalizacji, w którym duże korporacje nastawione są na maksymalizację zysków oraz minimalizację obciążeń podatkowych. Warto w tym miejscu należy przytoczyć definicję M. A. Wisselinka, który przedstawił to zjawisko jako „uzyskaną przy wykorzystaniu legalnych metod redukcję zobowiązań podatkowych, wynikającą z przepływu (lub jego braku) przez granice podatkowe osób lub kapitału”. Natomiast A. V. Karzon zdefiniował pojęcie międzynarodowego unikania opodatkowania jako „etyczne planowanie podatkowe, wykorzystujące legalne metody zmierzające do uniknięcia nadmiernego opodatkowania”. Można więc powiedzieć, iż unikanie opodatkowania opiera się na perfekcyjnym i legalnym wykorzystaniu obowiązujących środków prawnych, ale wbrew woli ustawodawcy. Zjawisko to stanowi poważny problem dla wielu państw – widoczne jest to na przykładnie Republiki Federalnej Niemiec, której wpływy do budżetu z tego tytułu są o ok. 400 mln euro mniejsze. Unikanie opodatkowania ma różnorodny charakter, dlatego ocena tego zjawiska zależy od rezultatów i rozmiarów czynności, które powodują redukcję opodatkowania. Uchylanie się od opodatkowania, w odróżnieniu od unikania opodatkowania, ma wyraźnie negatywne znaczenie i jest to działanie zawsze nielegalne. Podejmując próbę zdefiniowania tego pojęcia, można powiedzieć, że uchylanie się od podatków jest świadomym i niezgodnym z prawem działaniem podatnika, którego celem jest ominięcie płacenia podatków nakładanych na dochody uzyskane z legalnych źródeł. R. A. Gordon zdefiniował uchylanie się od podatków jako „zamierzone i umyślne działania zmierzające do obejścia zobowiązań podatkowych w oszukańczy sposób”. Można dodatkowo wyróżnić dwie sytuacje uchylania się od opodatkowania, kiedy podatnik uchyla się od zapłacenia podatku od dochodów uzyskanych legalnie lub w drugim przypadku, kiedy to dochody zostały uzyskane nielegalnie. Dla współczesnych systemów podatkowych zjawisko to stanowi jeden z głównych problemów, gdyż tworzy tzw. dziurę podatkową. Często jednak zjawisko uchylania się od podatków nie jest zachowaniem celowym, a wyłącznie efektem niekompetencji lub niedbalstwa podatników.</p> <p style="text-align: justify;"><em>Artykuł pierwotnie ukazał się w "Gazecie Finansowej", nr 30-31/2011.</em></p>