Analiza

Jak wesprzeć budowę łańcucha dostaw?

17 marca 2021, 12:33 /
Jak wesprzeć budowę łańcucha dostaw?

Popyt na komponenty dostarczane przez polski przemysł będzie uzależniony od terminu rozpoczęcia i tempa inwestycji w budowę farm wiatrowych. Dla polskiego przemysłu ważna jest wiedza o popycie na docelowym rynku dla polskich przedsiębiorstw towarów, materiałów i usług dla MEW. Tworzenie biznes planów (np. dla uzyskania finansowania na rozwój) będzie oparte o prognozę tego popytu i ważne jest, aby ta wiedza była ogólnodostępna, jasno komunikowana i na bieżąco aktualizowana - pisze w komentarzu dla kwartalnika Polish Brief Maciej Mierzwiński. Ekonomista, absolwent SGH i międzynarodowego programu zarządzania Uniwersytetu w Kolonii. Ekspert w dziedzinie łańcuchów dostaw w polskim przemyśle, zarządzania przedsiębiorstwami i prowadzenia projektów.

Wielka zmiana w polskim przemyśle

Transformacja energetyczna wpłynie na polską gospodarkę na wiele różnych sposobów. Jednym z nieodłącznych elementów krajobrazu zmieniającej się polskiej energetyki będzie długotrwała przemiana przemysłu – produkcji i usług – tzw. łańcucha dostaw. Polskie przedsiębiorstwa przemysłowe są w sposób znaczący powiązane z dostawcami dla sektora energii, który w najbliższych dziesięcioleciach zmniejszą swoją rolę (energetyka węgiel). Jednocześnie, obecność polskich przedsiębiorstw przemysłowych w łańcuchu dostaw dla energetyki niskoemisyjnej jest znacząco niższa niż węglowej. Jednym z segmentów produkcji energii, z którymi polski przemysł wiąże szczególne nadzieje jest morska energetyka wiatrowa. W niniejszym artykule postaram się przedstawić jak można zwiększyć szanse na maksymalizację tzw. local content w budowie morskich farm wiatrowych na Bałtyku, jednocześnie dając perspektywę naszym firmom na uczestnictwo w regionalnych rynkach dostaw dla tego bardzo szybko rosnącego źródła energii.

O jaki rynek będzie walczył polski przemysł

Budowa farm wiatrowych na Bałtyku to wydatek ponad 100 miliardów złotych. To też potencjalnie dziesiątki tysięcy miejsc pracy (według różnych szacunków – między 50.000 a 100.000 miejsc pracy, przy czym górna granica to modelowe założenie, że docelowo jesteśmy w stanie produkować wszystkie komponenty w Polsce). Program 10GW zakładany w krajowych dokumentach strategicznych może oznaczać do 2040 roku zapotrzebowanie na ponad 600 turbin (a w niej tyle łopat, wież wiatrowych, korpusów, tzw. nacelle, tyle fundamentów), flotę statków instalacyjnych i obsługujących, kilkanaście gigantycznych morskich stacji transformatorowych. Gospodarki, które od wielu lat rozwijają moce farm wiatrowych nad morzem zbudowały już silne łańcuchy dostaw, których wybrane elementy są produkowane w Polsce. Według różnych źródeł, poziom wkładu krajowego stanowi na dziś nie więcej niż 20%. Jest to niewystarczający poziom wobec znacznie wyższego poziomu wytwarzania energii np. z węgla.

Główne obszary działań niezbędnych dla budowy silnego łańcucha dostaw

Zwiększenie poziomu local content będzie wymagało równoległego wsparcia polskich przedsiębiorstw w kilku obszarach. Kluczowe z nich to: 

  • Wiedza o rynku - zapewnienie transparentności procesu charakteru, tempa i czasu wsparcia farm wiatrowych, który umożliwi zrozumiały, zrównoważony popyt na produkcję polskich przedsiębiorstw.
  • Identyfikacja kluczowych komponentów w łańcuchu, które należy w szczególności wspierać, w szczególności z punktu widzenia możliwości wybudowania międzysektorowych zdolności produkcyjnych i kwalifikacji.
  • dentyfikacja i wspieranie projektów rozwijanych obecnie w polskich przedsiębiorstwach.
  • Wykreowanie dużych, tzw. cywilizacyjnych projektów o fundamentalnym znaczeniu dla kreacji miejsc pracy i kompetencji.
  • Ciągła analiza procesów rozwoju technologii, aby kierunkować polski przemysł i projekty na rozwiązania przyszłościowe.
  • Budowa systemu wsparcia edukacji dla ukierunkowania polskich uczniów na nowe zawody.

Wiedza o przyszłościowym rynku

Popyt na komponenty dostarczane przez polski przemysł będzie uzależniony od terminu rozpoczęcia i tempa inwestycji w budowę farm wiatrowych. Dla polskiego przemysłu ważna jest wiedza o popycie na docelowym rynku dla polskich przedsiębiorstw towarów, materiałów i usług dla MEW. Tworzenie biznes planów (np. dla uzyskania finansowania na rozwój) będzie oparte o prognozę tego popytu i ważne jest, aby ta wiedza była ogólnodostępna, jasno komunikowana i na bieżąco aktualizowana. Być może dzięki otwartej komunikacji planów inwestycyjnych uda się uniknąć sytuacji, w której nastąpi tak gwałtowny wzrost popytu na komponenty, że polskie przedsiębiorstwa nie będą w stanie wykorzystać w pełni tego potencjału. Jednak przede wszystkim, celem powinna być wiarygodna informacja kto, co i kiedy będzie od polskiego przemysłu potrzebował.

Identyfikacja komponentów w łańcuchu o największej wartości dodanej

Przejście drogi do gospodarki zeroemisyjnej spowoduje fundamentalne zmiany w polskim przemyśle. Z punktu widzenia systemu gospodarki jako całości ważne są kierunkowe decyzje, które branże należy w sposób szczególny wspierać. Nowe zdolności produkcyjne powinny więc skupiać się na tych produktach lub usługach, które pozwalają na budowę szerokich kompetencji i multiplikują miejsca pracy. Dobrym przykładem są w łańcuchu dostaw dla morskich farm wiatrowych są fabryki w Europie Zachodniej, które produkując komponenty (np. przekładnie, precyzyjna obróbka wielkogabarytowa), mogą produkować je również dla innych sektorów gospodarki. 

Identyfikacja i wspieranie projektów

Przemysł nie czeka i nie będzie czekał na finalne uzgodnienia dotyczące miksu energetycznego i sam stara się rozwijać zdolności pod przyszłe zapotrzebowanie rynkowe. Jednak biorąc pod uwagę dużą konkurencję (wybudowane łańcuchy dostaw na rynkach globalnych) i niedoskonałą wiedzę na temat przyszłego popytu, firmy inwestują ze zwiększonym ryzykiem. Inwestycje te na początkowym etapie (analiz wykonalności) są wykonywane ze środków własnych, co biorąc pod uwagę trudność zagadnień czasem jest robione pobieżnie lub w ogóle porzucane. Dostępne środki na działania B+R są z punktu widzenia przedsiębiorstw - czasowo i zakresowe nie zawsze tak elastyczne, jak wymaga tego bieżący biznes. Istotnym wsparciem dla przedsiębiorstw byłby więc program lub platforma umożliwiająca firmom dostęp do bieżącej najlepszej wiedzy nt. możliwości technologicznych i rynkowych w całym łańcuchu dostaw. 

Wykreowanie dużych, tzw. cywilizacyjnych projektów

Wybrane projekty będą na tyle duże, że niezbędne wydaje się znaczące wsparcie Państwa w ich realizacji (lub przynajmniej animacji). Zachowując zasady rynkowe, nasz kraj może zbudować kompetencje, które w sposób znaczący napędzą łańcuch dostaw. Takim przykładem jest projekt budowy floty polskich statków instalacyjnych lub do obsługi farm offshore. Jest to projekt za duży, żeby mogły go podjąć pojedyncze firmy. A przesłanek do podjęcia co najmniej wielowymiarowej analizy zasadności jego realizacji jest kilka. Po pierwsze wykorzystanie popytu nie tylko dla „polskich” farm wiatrowych. Mogą to być jednostki wykorzystywane dla budowy wielu farm na Bałtyku (potencjał 50 GW +) do 2050. Po drugie, zapewnienie kontroli nad łańcuchem dostaw i realizacją krajowego postulatu local content – na tym projekcie - rozbudowa nowych kompetencji okołostoczniowych - np. dżwigowych, systemów nawigacyjnych itp.  Realizacja takich „cywilizacyjnych” projektów pozwoli na ochronę potencjału ośrodków naukowych, rozwoju szkol technicznych. W tym konkretnym przypadku - floty instalacyjnej – możliwe jest wykorzystanie doświadczeń polskiego środowiska stoczniowego, które takie projekty realizowało.

Ciągła analiza procesów rozwoju technologii

Kluczem do skutecznego długoterminowego przekształcenia polskiego przemysłu tak, aby mógł konkurować w globalnym łańcuchu dostaw będzie określenie fundamentalnych dla LCOE technologii. Konieczne jest ciągłe mapowanie LCOE dla celów przeprowadzenia analizy wpływu na istniejące i nowe produkty oraz przeprowadzanie analiz dostępnych dokumentów rynkowych i naukowych w celu identyfikacji najważniejszych komponentów łańcucha dostaw z punktu widzenia jego wpływu na finalny koszt energii. Dla polskich firm bardzo przydatną wiedzą byłyby technologiczne map drogowe dla zidentyfikowanych kluczowych elementów łańcucha dostaw. Pozwoli to na zapewnienie, że produktowo idziemy w kierunku zgodnym z przyszłym zapotrzebowaniem deweloperów.

Budowa systemu wsparcia edukacji

Według wstępnych szacunków rozwój morskiej energetyki wiatrowej może stworzyć nawet kilkadziesiąt tysięcy nowych miejsc pracy. W zależności od skali budowy polskiego łańcucha dostaw, niezbędne będzie wybudowanie szeregu nowych kompetencji, których źródłem będzie nasz system edukacyjny – szkół średnich i wyższych. Ważne jest kompleksowe zaplanowanie i koordynacja tworzenia kapitału ludzkiego w celu pełnego wykorzystania potencjału budowy łańcucha dostaw w Polsce. Ważne będą – dla przedsiębiorców - skoordynowane działania ukierunkowane na uświadamianie szkół, uruchamianie nowych kierunków kształcenia, aktywny wpływ na przepływ środków z nowej perspektywy unijnej na edukację, tworzenie centrów kształcenia itp.

Organizacja

Transformacja polskiego przemysłu – wymuszona przez bardzo istotne zmiany związane na przejście na gospodarkę niskoemisyjną – nie zadzieje się bez konkretnych instrumentów wsparcia. Nasz przemysł w wielu branżach jest obecnie na niższych poziomach technologicznych niż rozwinięte gospodarki Europy Zachodniej. W szczególności w łańcuchu dostaw dla gospodarki zeroemisyjnej. To powoduje, że nie jest w stanie do pewnych rozwiązań dość samodzielnie. Wydaje się, że wypracowanie długoterminowego programu transformacji biznesowej dotyczącej łańcuchów dostaw dla: sektorów morskiej energetyki wiatrowej (ale też farm fotowoltaicznych i gospodarki wodorowej) wydaje się niezbędne. Przedstawione w niniejszym artykule wyzwania i zadania wspierają tę tezę. Głównym zadaniem takiego programu (lub organizacji) byłoby promowanie współpracy w całym łańcuchu dostaw, wdrażanie ustrukturyzowanych programów rozwoju projektów, poprawy efektywności i wspieranie wspólnych działań między deweloperami, producentami z kolejnych poziomów a całym łańcuchem dostaw. Ważne jest też bezpośrednie wsparcie dla przedsiębiorstw należących do łańcucha dostaw poprzez połączenie strategicznych ocen zdolności, usług doradczych i wsparcia finansowego. Takie programy i organizacje z powodzeniem działają w innych krajach.

Ekonomista, absolwent SGH i międzynarodowego programu zarządzania Uniwersytetu w Kolonii. Ekspert w dziedzinie łańcuchów dostaw w polskim przemyśle, zarządzania przedsiębiorstwami i prowadzenia projektów. Konsultant w międzynarodowej firmie doradczej, następnie 15-letnie doświadczenie w rozwoju przedsiębiorstw, restrukturyzacji, transakcji kapitałowych w dużych projektach przemysłowych – górnictwo, hutnictwo, stocznie, konstrukcje stalowe, przemysł maszynowy.